Een ode aan de ratio

filosofieblog Maarten



Een ode aan het rationele denken


Jaren geleden rookte ik af en toe weed met vrienden, waar een tripmiddel in moet verwerkt geweest zijn. Die tijd is lang voorbij, maar toch wil ik er hier iets over verhalen dat me heeft doen nadenken.

Er bestaan immers manieren van 'in trance zijn' via bepaalde hallucinogenen die poorten zijn tot het beleven van demonen van de geest, zou je kunnen zeggen. Sjamanen zijn op dit terrein meer thuis.
Waarnemingsillusies (zien, horen en gewaarworden) hebben je dan in hun greep tijdens zo'n trance en dat voelt zeer werkelijk. 
De inhoud van die illusies ervaar je als zijnde veel aannemelijker dan gelijk welke verstandelijke uitleg ook die op dat moment aangeboden wordt als alternatief. Je wordt zelfs de hele tijd afgeleid naar allerlei associatieve zijpaden tegenover elke verwoede poging om toch nog een rationele lijn aan te houden tijdens zo'n trance.

Wij blowden soms een jointje en moesten dan nog door de nacht naar huis. 
Ik heb toen zaken ervaren, die zeer werkelijk leken. Vooral wat het gedrag van bomen en velden betreft, aangezien wij in een dorp woonde omgeven met velden en stukjes bos.
's Nachts waren er schaduwen die op dingen leken, die mij aanstaarden of in een danshouding langs de weg versteend stonden (bomen) onder een ster.
Die betoverende sfeer was meer aantrekkelijk om te aanvaarden dan welke nuchtere uitleg ons ook iets anders had kunnen wijsmaken.

Nuchter redelijk gepraat klonk koud en kil en met slechte intenties gebracht tegenover de betoverende waarheid van onze belevingen in die roes. Nuchter gepraat was verstorend, klonk schel en voelde kwaadaardig. Het was een stem die schril afstak tegen de perceptie waarmee ons gemoed gevangen gehouden werd. Als iemand die ongedurig 'wakker worden' roept terwijl je middenin in een droom zit, maar de droom je veel solider en betrouwbaarder voorkomt. 
Ik herinner me die ervaringen nog goed.



Je handelen overeenstemmen met rationele overwegingen (wiskundige logische deducties) op basis van veranderde feitenkennis voelt vaak contra-intuïtief.


Het was nacht en stil. Ik met een aantal vrienden waren op de terugweg naar huis, een plaats die we in die toestand via lezen van busuren, haltes en overstappen slechts moeizaam konden bereikten. In de buurt van ons dorp gekomen, raakten wij soms verdwaald in de velden rondom. We zagen lichtjes van de huizen in het donker over de velden, maar waanden ons op een geheel onbekende plaats.
We liepen gedesoriënteerd zoekend, half verzinnend over planten die misschien vlees aten en een boer die op ons leek af te komen met een riek, die we moesten gaan zien te overhalen onze kant te kiezen. Zo'n illusies waren zeldzaam, maar lijken werkelijk wanneer je in zo'n roes verkeerd.
Eén van ons kon, tegen het gevoel in van ons allen, nog een beetje nuchterheid opbrengen.
We begrepen, in onze roes, niks van diens nuchtere uitleg, maar zijn koud en verveeld aanvoelende stemmetje bracht ons thuis, tegen onze esthetische waarnemingen en onze eigen gekoesterde inzichten van dat moment in. Achteraf nog steeds niet begrijpend hoe zo'n schelle benepen stem ons uiteindelijk kon thuisbrengen, in die roes verkerend.
Het was het gevoel alsof je je in een donker nacht in een vreemd land tegen je geloof in, enkel door een stemcomputer laat leiden en terwijl je je middenin dat land verdwaald waant, zie je plots achter de volgende afslag de douane van je eigen land.

Je zou kunnen zeggen dat gevoelens worden versterkt en uitvergroot via hallucinogenen en je waarnemingen worden vetroebeld.



In meer alledaagse vorm bestaat deze trancetoestand ook, alleen herkennen we dat niet als zodanig. En daar wilde ik toe komen met voorgaande anekdote, die me gelukkig maar een enkele maal is overkomen. 

Onze emoties en intuïties zeggen ons zelfs in nuchtere toestand verkerend vaak iets anders, dan het vaak koud overkomende rationele denken of abstracte lange termijndenken. De eerste esthetische indrukken die we van iets verkrijgen overtuigt ons vaak zijpaden te bewandelen dan de rationele weg aan te houden die saaie systematisch verzamelde data ons met wat nadenken aanwezen. 


Dit illustreert ook hier hoe de ratio, het verstandelijke redeneren en haar conclusies, ons koud en vervreemd kunnen voorkomen en tegen ons gevoel en onze waarneming in, tóch het aangewezen kompas blijken.

Solide kennis is maar al te vaak contra-intuïtief en kan ons net daarom bevrijden van de wispelturigheid van onze wisselende percepties. 

Denk maar aan het letterlijk volgen van een kompas in een donker bos, waar je enige horizon massa's bomen zijn. Of op zee: waar enkel navigatiemateriaal aanwezig is en abstracte kennis van lengte- en breedtegraden levensreddend is om in veilige havens aan te kunnen komen.
In woelige baren op zee tijdens de nacht zie je nauwelijks nog door de zee van golven de horizon en word je verward door het dreigend gebulder van elke aanrollende golfslag van water.
Toch zal je koelbloedigheid in het interpreteren van de GPS of ander navigatiesystemen je koers doen houden naar een veilige kust. En je weg doen vinden.
Een andere gemoedstoestand (paniek, angst...) kan zelfs fataal zijn om nog goed in te schatten wat er gebeurt.

http://www.youtube.com/watch?v=BX3kFCgvKp4&feature=player_embedded#


Emoties vertekenen dus veel sneller onze waarnemingen dan we bevroeden.
Een rustig gemoed daarentegen laat je toe iets geduldig systematisch waar te nemen en je waarnemingen te ordenen zodat je er logische afleidingen uit kan doen. (niet via associatief denken maar via logische regels (stricte ordeningsregels), zonder je te laten meeslepen door een sterk gevoel)
 Zelfs al ben je op LSD aan het trippen, bij wijze van spreken, of zit je in een oorlogssituatie waar chaos en bombardementgeluiden je verwarren.
Deze andere gemoedstoestanden, die door hun felheid onze waarneming vertroebelen zullen dus wisselende onbetrouwbare 'informatie' geven terwijl een rustig gemoed een rationele lijn kan aanhouden.

Daarom hier even mijn ode aan 'de ratio'.

Mvg
Maarten Vergucht


Hierop aansluitend:



Een interessante visie op vrijheid door Etienne Vermeersch:systematische Acties, soms tegen je gevoel in, ongeacht je wens, je hartstocht enz... enkel gebaseerd op 'de rede', helpen je verder en geven je 'echte' vrijheid.

Hoe meer een actie gebaseerd is op de rede hoe meer sprake is van vrijheid en hoe minder sprake is gestuurd te worden door eigen emoties of toeval.  

Ikzelf heb hier een bewerking gemaakt van een deel tekst die oorspronkelijk komt uit een dialoog van moraalfilosoof Etienne Vermeersch met een zekere Pascal op het vrijdenkersforum.
Dit geeft voor mij een goed idee van wat men onder vrijheid van handelen of denken kan verstaan. 


Antwoorden van EV op de vraag wanneer men kan spreken van vrijheid:

"Stel dat we tot het besluit gekomen zijn dat ons heroïnegebruik heel slecht is voor onze gezondheid (en voor onze financiën) en zodra we daarover nadenken absoluut daarvan af willen geraken, maar zodra de abstinentieverschijnselen optreden kunnen we dat verlangen niet waar maken en we gaan opnieuw op zoek naar heroïne ( iets analoogs geldt voor iemand die van de sigaretten wil afkomen en er maar niet in slaagt). Ieder redelijk mens zal akkoord gaan dat dit onvermogen om te realiseren wat we redelijk als het meest gewenste beschouwen, een vorm van onvrijheid is, ongeacht de fysische wetten die hier gangbaar zijn. 

Als je daar meer en meer voorbeelden over zoekt zal je tot de bevinding komen dat we iemand met recht en rede vrij noemen, wanneer hij/zij, vertrekkend van een aantal basisbehoeften - die hij weliswaar niet zelf veroorzaakt heeft (ze zijn door biologische en opvoedingsfactoren bepaald) maar waarmee hij ook na lang nadenken kan instemmen, omdat hij tot het inzicht komt dat ze zijn voortbestaan en geluksgevoel op lange termijn niet in het gedrang brengen (wat in het geval van behoefte aan heroïne niet het geval is) - en van een rationele overweging (rekening houdend met alle wetenschappelijke gegevens (of logica na geldig doorredeneren vertrekkend vanuit ware premisses) betreffende de beste middelen om die behoeften te bevredigen, effectief erin slaagt deze middelen in gang te zetten om deze behoeften te bevredigen. Welke fysische mechanismen daarbij een rol spelen is irrelevant, immers, wanneer die fysische oorzakelijkheden precies dat realiseren wat we hier definiëren, dan zijn we bij definitie vrij. 

Om het bondig te formuleren; dat we vrij zijn betekent niet dat we ongedetermineerd zijn, maar wel dat we gedetermineerd zijn door die aspecten van ons organisme die we als de meest centrale beschouwen: onze fundamentele lange-termijnbehoeften en ons redelijk denken bij het realiseren van die behoeften. 

Als de maan een bewust wezen zou zijn en noodzakelijk haar baan om de aarde zou moeten volgen, dan zou die te vergelijken zijn met een kosmonaut die in een ruimtecapsule rond de aarde vliegt, maar niet over middelen beschikt om nog van richting te veranderen: zo'n kosmonaut zit volgens alle zinvolle definities gevangen. Zodra die maan echter over raketmotoren zou beschikken waarmee ze haar baan kan veranderen, zou ze dat ook kunnen doen, maar als ze een redelijk wezen is, zou ze allicht tot de bevinding komen dat die baanwijziging tot gevolg zou hebben dat ze uiteindelijk neerstort op de aarde; als ze daaruit zou besluiten om toch maar beter in haar baan te blijven, zou dat een echt vrije beslissing zijn. (gebaseerd op de rede) De huidige maan kan echter geen vrije beslissing nemen, omdat ze tot geen redelijke overweging over haar beweging in staat is, en evenmin over middelen beschikt om van baan te veranderen. 

Bv. in mijn optiek is iemand die gedetermineerd is door een intense fysiologische drang naar heroïne en voor een shot kiest, minder vrij dan iemand die gedetermineerd is door zijn rationeel onderzoek van de ravages die door heroïne worden aangericht en kiest om nooit een shot te nemen. Stel dat u vindt dat de tweede persoon even onvrij is als de eerste, dan hebben we een probleem want meestal zal men in het alledaagse taalgebruik wel zeggen dat de tweede een vrije beslissing genomen heeft. 

Neem ook het voorbeeld van iemand met een uitstekende wiskundige aanleg en een behoorlijke kennis van de euklidische meetkunde. Als die het bewijs volgt, geleverd door Archimedes, dat de verhouding tussen een bol en de omgeschreven cylinder 2/3 is, en tot het besluit komt dat hij er zich volledig bij aansluit dat het bewijs geleverd is, dan heeft die in mijn definitie een volkomen vrije daad gesteld,ook al was die perfect voorspelbaar. Een vergelijkbare analyse kun je maken als er sprake is, niet alleen van wiskundige deductie, maar ook van de verwerking van waarnemingsgegevens. Iemand die nooit gerookt heeft, en dus niet verslaafd is, en op een bepaald moment voor de beslissing staat of hij in de toekomst zal roken, die kan, op grond van de wetenschappelijke gegevens en van zijn zorg voor zijn gezondheid beslissen niet te roken. In mijn optiek is dat een vrije beslissing. Sommige mensen kunnen in die omstandigheid een andere beslissing nemen, bv. omdat hun lief erop aandringt toch te roken: dan kan zich een meer ingewikkeld overwegingsproces afspelen, waarin niet alleen vaste algoritmes, maar bv. ook heuristieken een rol spelen - waarin nu en dan toevalselementen optreden, wat de voorspelbaarheid vermindert - ; in mijn optiek blijft het nog mogelijk dat de beslissing om toch te roken vrij genomen is (d.w.z. uiteindelijk door de rede gedetermineerd) maar het is evengoed mogelijk dat de belangrijkste factor de emotionele chantage vanwege het lief is dat de doorslag gaf, en in dat geval is de beslissing minder vrij. Deze beslissing is ook minder vrij als ze totaal onvoorspelbaar was door het feit dat hij uiteindelijk een muntstuk heeft opgegooid om te kiezen of hij al dan niet zal roken: aangezien in dat geval het toeval heeft beslist, kan er van vrijheid van de persoon geen sprake zijn (het toeval is niet de persoon).


Men is ook volgens Spinoza vrij wanneer men niet door factoren van buitenaf bepaald wordt, maar door zichzelf. En dan wel door het hoogste in zichzelf: de rede. 

Wanneer je leraar je een wiskundig bewijs voorlegt en zegt dat je dat moet aannemen, ben je onvrij. Wanneer je leraar uitlegt hoe hij tot dat bewijs gekomen is, en jij begrijpt met je verstand wat de leraar zegt, en neemt als gevolg van je begrip het bewijs aan, ben je volledig vrij. Dat is een belangrijk verschil.

Etienne Vermeersch"

Vrijheid is dus in die zin actie gebaseerd op de rede, wars van je kortetermijnbehoeften en waarnemingen. Anders ben je slachtoffer van je impulsen, het toeval of illusies van de geest.
Dus ookal lijkt het alsof de rede ons determineerd tot gebondenheid, het is contra-intuïtief, maar: actie gebaseerd op wiskunde of rede is pas volledige vrijheid waar je ten volle kan van genieten 
 

3. EEN VRIJDENKER ONDERWERPT ZICH BIJGEVOLG AAN HET EERLIJKE DENKEN EN EERLIJKE GETUIGEN EN STUURT ZICHZELF DAAROP VOORTDUREND BIJ"Het denken mag zich nooit onderwerpen, noch aan een dogma, noch aan een partij, noch aan een hartstocht, noch aan een belang, noch aan een vooroordeel, noch aan om het even wat, maar uitsluitend aan de feiten zelf, want zich onderwerpen betekent het einde van alle denken." Henri Poincaré

Maw, wil je echt vrij kunnen denken, dan zal je tegen je verlangen in, je wishfullthinking, je emotie en je korte termijnbehoeften of impulsen.. je neerleggen bij de vruchten van onderzoek en de (eigen) rede, ookal hou je in eerste instantie niet van de conclusies...

JOEPIE IK BEN VRIJ!!!
LEVE DE VRIJHEID!





de Vrijdenker



(zie bovenstaande plaatje)



De microscoop staat voor Kennis,
De hand voor Actie
Het hartje voor Liefde


1. KENNIS ACTIE EN LIEFDE 
Geloof, hoop en liefde waren de drie christelijke deugden, verzonnen door de theoloog Thomas van Aquino.

Als we die deugden aanvullen of eventueel vervangen door drie andere deugden (zoals de avatar aangeeft) dan krijgen we bvb.
hetvolgende:

Weten ipv Geloven, 
het is is aanzienlijk dus beter om te 'Weten', om gebruik te maken van testbare informatie en om daarop voort te bouwen dan ergens (zomaar) in te geloven. Zomaar geloven kan zelfs gevaarlijk zijn voor je welzijn, betrouwbaar onderzochte informatie kan je echter wel vooruithelpen.

Actie ipv hoop:
 je kan hopen dat een brood uit de hemel valt tot je een ons weegt, hij zal nimmer vallen. Wie zal iets eerder bereiken, degene die op iets hoopt of degene die systematisch efficiënt en gedisciplineerde actie onderneemt op basis van de betrouwbare informatie die hij of zij vond? De laatste natuurlijk, dus beter 'daad' dan 'hoop'. Zonder daden hebben degenen die enkel hopen niet zo veel aan die hoop.

Liefde: een zeer  positief begrijp, dat we beslist kunnen overnemen van de christenen.
2. LIEFDE  DOOR REDE

De liefde zelf is een gevolg van de rede. Als ik rustig een notitieblokje meegeef aan een vriend of vriendin met de berekening van het volume van een kubus waar we een bepaalde hoeveelheid water in moeten doen, dan zal ook hij of zij, onafhankelijk van mij tot dezelfde bevinding kunnen komen zonder dat we elkaar daarvoor moeten overtuigen met dwang, zoals bij een geloof.  De rede, overeenstemming over de feiten en logische denkwijze (zonder dwang) en zuivere (wiskundig logische) redeneringen, zorgen voor herkennen van hetzelfde bij twee en meer mensen. Ongeacht waar ter wereld. (via e-mail enz...).

Er bestaat een vorm van wederzijds begrijpen. We begrijpen elkaar, onafhankelijk van elkaars invloed of manipulatie dankzij de rede.
Dit is de essentie, volgens mij, van de liefde: in dagelijkse zaken erkennen wat de ander meemaakt en andersom via de rede en niet de ander overtuigen via dwang, overtuigingstechnieken of goed gevonden beïnvloedingspsychologie. 

"Ik heb gelijk" inruilen voor "wij begrijpen elkaar" met slechts de logica en het erkennen van de feiten als instrument.

Wanneer je leraar je een wiskundig bewijs voorlegt en zegt dat je dat moet aannemen, ben je onvrij. Wanneer je leraar uitlegt hoe hij tot dat bewijs gekomen is, en jij begrijpt met je verstand wat de leraar zegt, en neemt als gevolg van je begrip het bewijs aan, ben je volledig vrij. Dat is een belangrijk verschil.

En juist daarom is het  voor een goede mentor of leraar niet de essentie of je de oplossing van een vraagstuk (uit wiskunde of natuurkunde bvb.) juist hebt. Het is veel meer essentieel voor je mentor te ontdekken hoe je tot die oplossing gekomen bent. Welk instrument je gebruikt hebt: logisch redeneren of toevallige inval, gissen of 'van horen zeggen'. Of nog erger: veronderstelde helderziendheid, aurareading of kaartlezen. Ookal heb je de oplossing juist, je mentor mag je er terecht op wijzen dat je een meer betrouwbare weg tot de werkelijkheid ter beschikking staat: je verstand.

(bovenstaand idee is geïnspireerd op de ideeën van de moraalfilosoof Etienne Vermeersch)Redelijkheid zorgt ervoor dat we bij elkaar herkennen wat we gemeenschappelijk als feitelijk of logisch  ervaren, ookal wonen we aan de andere kant van de wereld, met een totaal andere achtergrond.  De rede verbindt mensen, omdat we weten dat waar we het over hebben wij beiden op eenzelfde wijze hebben kunnen verifiëren, los van elkaar.

Dus je deelt die rede tegelijk met de miljoenen mensen die dat al op dezelfde wijze hebben ingezien. Ik vind dat een prachtige en ontroerende gedachte: door de rede kunnen we het zonder enige dwang eens worden met alle redelijke mensen, van welke cultuur of nationaliteit ook. En precies die vreugdevolle eenheid met andere mensen via de rede, is wat Spinoza de liefde noemt. 

Om het met Etienne Vermeersch te zeggen: "ik ben een zoeker naar de waarheid via de rede. En via de regels van het voeren van een eerlijke discussie. (zie verder)

 En als we maar genoeg tijd krijgen om met elkaar te praten, ben ik ervan overtuigd dat je mij op het einde van ons gesprek zult begrijpen (volgens bovenstaande idee van 'begrijpen' via je inzicht). Omdat ik geloof dat jij een redelijk mens bent. (Rede: rationeel denkend). En de waarheid aanvaarden is een vorm van eerlijkheid.




3. FEITEN SLUITEN BEPAALDE OPINIES EN DENKBEELDEN UIT.

Feitelijke claims kunnen dus enkel maar waar of fout zijn. 


Feiten en logische deducties (wiskundige) die je uit die feiten via zuivere redeneringen verkrijgt zijn compromisloos: je kan er niet over onderhandelen. 

Vanwaar onze onjuiste aanname dat iedereen over gelijk wat een opinie kan hebben, die waardevol is om gehoord te worden? 


Denk je dat de Taliban een waardevolle opinie heeft over astrofysica, biologie, ...? Het is een een vrijdenker of een bright om ervoor te blijven vechten dat feitelijke claims van sommige mensen geen enkele waarheidswaarde krijgen. Het nare is vaak dat die mensen anderen deze waarheidsclaims opleggen te geloven, zonder bewijzen of zelfs met genoeg aanwijzingen voor het tegendeel ervan.


Culturen, groepen mensen, clubs en zelfs gezinnen of families kunnen zo levenlang voor totaal foute ideeën ijveren. 




Train jezelf in wetenschappelijk omgaan met de wereld:

Een prachtig kunstwerk illustreert hoe je dit kan doen:

Francisco de Goya: The Sleep of Reason Produces MonsterEl Sueno de la razon produce monstruos (De slaap van de rede brengt monsters voort. 

Blijf wakker, blijf waakzaam, filter bewust via de rede, of er komen automatisch monsters van de geest. (fantasieën)





- kijk naar programma's als Mythbusters.

http://dsc.discovery.com/tv/mythbusters/

-Lees over wetenschappelijke testen van hypotheses, opstellen van experimenten enz.


-Maak zelf je handen vuil door veel te experimenteren, ideeën te toetsen, af te checken en de resultaten te gebruiken om je voor-oordelen te veranderen. Wees kritisch, zoek informatie op over een onderwerp bij betrouwbare bronnen. Zodat je jezelf traint in het 'je handen vuil maken' en dus 'put your ideas to the test' . Sta open voor de realiteit dat iets vaak niet uitkomt zoal je dacht. Interpreteer de resultaten zonder biases en genuanceerd.

-Hanteer voor jezelf het adagio: meten is pas weten. Blijf niet in je luie denkstoel zitten en steek daarvoor de handen uit de mouwen. Ga daarna zorgvuldig na wat er al beschreven staat in wetenschappelijke theorieën en hoe dat verklaard wat je hier hebt getest.

Bewaar je observaties of waarnemingen zorgvuldig.








3. Vrijdenken als de voortdurende weg van zelfcorrectieDogmatisme tegenover vrijdenken.

Een vrijdenker heeft vooraf geen gekoesterde overtuigingen over de feiten. Of, hij of zij zou zich enkel moeten bekommeren om de waarheid, niet om wat men graag of niet graag wil hebben dat er waar is. De kwaliteit van je objectiviteit in een onderzoek naar de feiten is het enige instrument. 


Ontdekken dat wat je eerder dacht fout was en je dus je idee moet bijstellen naar de feiten, is de enige gekoesterde ervaring, omdat die je dichter bij de waarheid brengt. Vaak hebben we intuïtief de wil tot overtuigingenbehoud. 


Carl Popper zei het reeds: slechts door trial and error in de kennisvergaring, komen we tot waarheid.

Put your thoughts to the test. Telkenmale.

Mythbuster is bijvoorbeeld een prachtige serie, omdat daar effectief bepaalde gekoesterde ideeën worden getest.  


legt zich neer bij bij tegensprekelijk bewijzen van zijn overtuigingen. Hij probeert het niet weg te verklaren of de feiten in te passen in z'n theorie van de wereld. Neen: hij erkent de logica in een redenering bij de ander of erkent de feiten zoals ze tegenkomt en stelt zijn overtuigingen daarop bij.

Hij of zij zet zijn of haar ego dus opzij. Dat is de ware verlichting: die van een wetenschapper, die het bewijs aanvaardt ten gevolge van zijn of haar experiment ongeacht wat hij of zij graag had gewild dat waar was.

Het hebben van hartstochtelijke overtuigingen geldt dus niet voor een vrijdenker, aangezien een verandering van positie de meest gepaste reactie is bij het vinden van nieuw bewijsmateriaal of logische tegenwerpingen.




Heeft een vrijdenker dan geen principes of stabiel wereldbeeld? Is hij dan een speelbal van evidenties? 

In zekere zin kiest een vrijdenker er principieel voor z'n overtuigingen telkens te confronteren met feiten, logica, resultaten uit serieus onderzoek, betrouwbare conclusies enz... Dat is moeilijker, persoonlijk confronterender dan dogmatisme.

Dogmatisme is de tegenovergestelde geesteshouding waarbij iemand zijn opinies niet wil herzien op grond van andere informatie. Het begrip "dogmatisme" impliceert dat iemand zijn overtuigingen hanteert zonder de fundamenten (bewijzen, logica redeneringen) in vraag te willen stellen waardoor de overtuigingen moeten gewijzigd worden. Dogmatisme wordt als onverenigbaar gezien met Vrijdenken (wetenschappelijke en/of rationele ingesteldheid) waar zo'n zelfcorrectie van overtuigingen intrinsiek deel van uit maakt. Voorbeeld:




REDELIJKHEID is eigenlijk niet zo moeilijk. Iedereen kan het. Wat veel moeilijker is, is om gekoesterde ideeën, waar men veel persoonlijk

in heeft geïnvesteerd opgeven. Het als een competitie zien en als 'verliezen in een debat' ervaren, ipv een weg  naar meer kennis.





Als je je dan al geestelijk wil ontwikkelen: leer je ego opzij te zetten (je wishfullthinking) en aanvaardt slechts twee dingen: feiten en logica. 
Het wordt vooral dan een geestelijke opoffering wanneer de logische conclusies uit de systematisch onderzochte werkelijkheid ingaan tegen wat je graag had willen ontdekt hebben. 
Of andersom: dat je een waarheid moet accepteren die je niet ligt.
Om deze toch te aanvaarden, hoe moeilijk ook.
Daardoor ontstijg je pas het ego en kom je tot het 'al'. 
Tot wat door elk ander bewustzijn met dezelfde redelijke ingesteldheid op dezelfde wijze zonder dwang kan ontdekt worden via het meest hoge in ons: de ratio.
Dat soort van studie vraagt dus het bewaken van je eigen geestesneigingen. Voortdurende zelfcorrectie.
Enz. 
Dat is pas geestelijke ontwikkeling. Ongeacht wat je zelf wil dat er waar is uitzoeken hoe iets 'is' en vooral ook 'niet is'. En niet meer pretenderen te weten dan wat slechts kan worden nagegaan. Dat is je ego overstijgen. Je mag wel meer willen weten, maar niet meer pretenderen te weten dan kan worden nagegaan.
4. Het autoriteitsargument voor (de weerlegging van) een bron is niet altijd een drogreden:Hoe ga je om met informatie (op het internet...)

Onderzoek wie het artikel geplaatst heeft

onderzoeken wie de persoon/personen zijn

onderzoeken waarvoor deze personen bekend zijn

welke betrouwbare bronnen melden dit (nog)?

Het autoriteitsargument voor (de weerlegging van) een bron is dus niet altijd een drogreden:

1. Is het een zaak waar ik objectief kan oordelen op expert-niveau? Zo ja: doen, zo nee: volgende vraag.
2. Is het een zaak of issue waar expertopinies van beschikbaar zijn? Zo nee: dan voldoen de mijne, zo nee: volgende vraag.
3. Is de 'autoriteit' in kwestie een expert? Zo nee: waarom dan nog verder luisteren? Zo ja: volgende vraag
4. Is de autoriteit in kwestie biased of subjectief? Zo ja: zoek een tweede opinie adhv deze vragen.
5. Is de autoriteitsopinie representatief van de experts-opinie? Zonee: wat is de expert-consensus? Zoja: rationeel gezien kan men ervan uitgaan dat de autoriteit betrouwbaar is. 

Verschil tussen pseudo-wetenschap en wetenschap

Het is ook zinvol het verschil duidelijk te maken tussen wetenschap en pseudo-wetenschap om inzicht te krijgen in de manier waarop men al dan niet zorgvuldig omspringt met eigen gedachten.

Een theorie is slechts 'wetenschappelijk' als ze zodanig geformuleerd is dat ze empirisch getoetst kan worden. Dit houdt in dat men uit de theorie hypothesen of voorspellingen kan afleiden over wat men zou waarnemen als men een bepaald experiment doet die deze theorie kan weerleggen. "Wat moet er concreet waargenomen worden, als deze theorie waar zou zijn?" Hypothesen over mogelijke waarnemingen die men afleidt uit een theorie, die dus voldoende experimenteerbaar geformuleerd zijn opdat ze door feiten bevestigd of weerlegd zouden kunnen worden, voldoen aan het criterium 'falsifieerbaarheid'.. De twintigste-eeuwse filosoof Karl Popper had het in dit verband over "falsifieerbaarheid". Een theorie is slechts falsifieerbaar als deze zo geformuleerd werd dat deze in principe mogelijk is om ze te weerleggen. Een theoretische uitspraak moet dus een risico inhouden. Het risico dat de uitspraak weerlegd kan worden door tegenbewijzen.

Bijvoorbeeld:

"Deze zomer zal de zon om 5u opkomen". Deze uitspraak is falsifieerbaar, omdat ze weerlegd kan worden. Ze is testbaar en houdt het risico in dat men vaststelt dat de uitspraak onjuist blijkt.

"De zon kan opkomen en kan niet opkomen" is geen falsifieerbare uitspraak, want men loopt geen risico op een onjuiste vaststelling. 




 Als ze door geen enkel experiment het risico kan lopen te worden tegengesproken, en met andere woorden alles verklaart, dan is ze niet falsifieerbaar en bijgevolg niet wetenschappelijk. De idee van falsificatie impliceert dat een hypothese interessanter is naarmate ze preciezer - en dus minder waarschijnlijk - is. En uitspraak zoals "het zal volgend jaar regenen" is triviaal, omdat de waarschijnlijkheid dat de uitspraak klopt zeer hoog is. Nemen we evenwel de uitspraak "dat het op een bepaald uur van een bepaalde dag van een bepaald jaar op een bepaalde plaats zal regenen", dan is de kans dat ze waar zal blijken te zijn veel kleiner. 
Men moet dus een meting kunnen doen, die het risico kan veroorzaken dat de veronderstelling fout blijkt Einsteins algemene relativiteitstheorie, bijvoorbeeld, stelt dat licht wordt aangetrokken door zware voorwerpen. Einstein voorspelde daarom dat het licht dat van een ster afkomstig is en langs de zon passeert, zal afwijken van zijn baan omwille van de aantrekkingskracht van de zon. Deze uitspraak, die men als een hypothese kan beschouwen, was zeer informatief, omdat ze zeer onwaarschijnlijk was. Ze werd in 1919 getest tijdens een zonsverduistering, en bleek te kloppen. Einsteins theorie is wetenschappelijk, niet zozeer omdat zijn voorspelling betreffende de afwijking van het licht correct was, maar omdat het principieel mogelijk is om aan te tonen dat ze niet waar is. Had men in 1919 ontdekt dat het licht van de ster niet door de zon wordt aangetrokken, dan was Einsteins theorie "gefalsifieerd". Dat had de theorie niet onwetenschappelijk gemaakt, maar eenvoudigweg vals. Pseudo-wetenschappen worden nu ondermeer hierdoor gekenmerkt dat men er geen nauwkeurige hypothesen of voorspellingen kan uit afleiden, of dat men de "voorspellingen" niet kan falsifiëren. Zo zal bijvoorbeeld een astroloog "voorspellen" dat iemand die geboren is met Venus in de schorpioen, in het vijfde huis en in oppositie met Saturnus, een neiging heeft tot het vertonen van seksueel gedrag, maar aangezien Schorpioen een teken van lijden is, kan dit gedrag sadomasochistische trekken vertonen, wat evenwel kan verstoord worden door de oppositie met Saturnus, enzovoort. Dergelijke "voorspellingen" zijn zeer vaag, en het is volkomen onduidelijk hoe ze ondubbelzinnig zouden kunnen worden weerlegd, of gefalsifieerd. 

Verder maken aanhangers van pseudo-wetenschappen vaak gebruik van wetenschappelijk jargon, zonder dat evenwel duidelijk wordt gemaakt wat daar precies mee bedoeld wordt. Men heeft het bijvoorbeeld over "energievelden", "krachten", "stralingen", enzovoort, maar bij nader onderzoek verwijzen deze termen, zoals ze in hun pseudo-wetenschappelijke context worden gebruikt, niet naar iets dat in de werkelijkheid voorkomt. Men kan hier ondermeer denken aan het geloof in telepathie, aardstralen en bioritmes. Tenslotte kan men ook die theorieën als pseudo-wetenschappelijk beschouwen die wèl toelaten om voorspellingen te doen, maar die reeds afdoende gefalsifieerd zijn, terwijl men er toch geloof aan blijft hechten. Voorbeelden zijn ondermeer het creationisme, homeopathie en allerlei complottheorieën. 

Belangrijk is ook dat een waardevolle theorie, of hypothese, beter moet zijn dan alternatieve theorieën of hypothesen. Pseudo-wetenschappen pogen vaak "oplossingen" te geven voor bepaalde problemen die veel beter worden verklaard door de gangbare wetenschappelijke kennis. Bovendien streven wetenschappelijke theorieën ernaar om consistent te zijn met andere theorieën, zodat bijvoorbeeld de fysica coherent is met de biologie, met de scheikunde, enzovoort. Pseudo-wetenschappen daarentegen zijn niet alleen onderling tegenstrijdig, maar ook onverzoenbaar men fundamentele, wetenschappelijke inzichten. 

SKEPP 




Relevant citaat: 


"In tegenstelling tot pseudo-wetenschappers wenden wetenschappers strenge methodes aan die hen behoeden voor grote fouten. Bovendien gebruiken ze hun zelfkritiek om zichzelf te corrigeren. Indien ze hun hypothese niet proefondervindelijk kunnen bewijzen, verdwijnt hun werk in de prullenmand. Dwaze wijzen daarentegen gaan blindelings door op de door hen ingeslagen weg, zonder dat ze zich laten afleiden door de mening van anderen. Je kunt ze vergelijken met tekenfilmfiguurtjes die bij een ravijn komen en gewoon verder lopen in de lucht, zonder grond onder hun voeten. Zelfs wanneer pseudo-wetenschappers zwaar in de fout gaan, blijven ze verder bouwen aan hun luchtkasteel, waarbinnen ze zich heer en meester voelen." 

Naar Matthijs Van Boxsel (Uit De Encyclopedie van de Domheid, Deel II: Morosofie - 2001)

4. een aantal dingen waar je in een discussie op kan letten:

1. Eenduidige definities hebben rond gehanteerde begrippen. Een eenduidig begrippenkader hanteren (crf. wetenschap, jargon) Verstaan we hetzelfde als we het over dit of dat woord hebben? Zijn we het er over eens dat dit begrip dat betekent? Dan kunnen we daar logische regels op toepassen, waar het allebei noodzakelijk mee eens zullen zijn. (omdat het logisch (objectief) is)

2. Onenigheden onderscheiden: a. Oneinigheden over de feiten
                                                 b.Onenigheden over de waardenhiërarchie (wat men belangrijk acht)
Vaak lopen deze onenigheden door elkaar

3. Betrekkingsniveau onderscheiden van inhoudsniveau: gaat het over de inhoud zelf, of is er een onderliggende relationele frustratie vanuit misverstanden of vroegere uitingen/handelingen, die de redeneringen over dit onderwerp vertekenen. Waar de richting, die deze discussie uitgaat, eerder een symptoom van is, eerder dan dat het echt over de inhoud van deze discussie zelf gaat.

4. Zich neerleggen bij inzicht in juiste argumentatie van de ander en overweldigend bewijs (van de ander), tenzij je intuïtief aanvoelt dat er 'iets' niet klopt. Zaak is dan te achterhalen wat er niet 'zuiver' is aan de redenering, of er wat over het hoofd is gezien. Vaak is deze intuïtie een goede voorbode voor het aangeven dat er nog iets niet volledig zuiver is aan de redenering.  




5.VRIJHEID DOOR REDE

 
Waarom emancipeer je door kennis?


In Europa hebben mensen  gezocht naar een meer samenhangend wereldbeeld overeenkomstig met wat ze bijleerden door 'De encyclopédie'. 
Als je je verdiept in de natuur verruim je je wereld, en voldoen de oude verklaringen niet meer. Want je kan de nieuwe feiten niet meer inpassen in die oude verklaringen. Je hebt andere theorieën over de wereld nodig dan de zienswijze van je ouders, om de wereld te begrijpen.

Een mens heeft bijgevolg een andere, meer correcte theorie nodig om aan zichzelf uit te leggen hoe de zaken in elkaar zitten en vandaaruit te kunnen voorspellen wat zich zal voordoen, en dat effectief ook zo terug te kunnen vinden in de natuur. Zolang een theorie nieuwe feiten kan verklaren en ook voorspellen, is deze geldig en bruikbaar of betrouwbaar. Daarom is het proberen ondergraven van een theorie, door voortdurende logische kritiek of nieuwe experimenten essentieel om de betrouwbaarheid van een theorie te blijven toetsen. 

Dat wordt bedoeld met 'veranderende tijdsgeest'.

Men bekijkt dingen anders dan voordien, omdat men meer onderzocht heeft. (de wetenschappelijke methode werd meer op vanalles toegepast). Er komen nieuwe ontdekkingen, die niet meer passen in de oude wereldkijk. Dit zorgt voor evolutie van de kennis en de geesten. 
De oude verklaringen blijken niet te kloppen, elkaar tegen te spreken en kunnen zelf eerder verklaard worden vanuit een archaïsche samenleving, die moraal uit mythologie haalde, ipv dat ze in een technologische samenleving nog bruikbaar zijn. 


En er zullen nog veranderingen in onze kennis komen. We zullen telkens ideeën of theorieën over de wereld moeten verlaten en de wereld in een nieuw of ander licht bekijken, willen we opnieuw nieuwe kennis er in onder kunnen brengen, om nog beter te kunnen voorspellen hoe hoe de werkelijkheid in elkaar zit. Er anders, beter, 'intelligenter' mee omgaan.


Daarom is het zaak op de hoogte te blijven van nieuwe kennis, om onze blik te verruimen. En vooral, deze doelbewust te integreren in je eigen wereldmodel. (je eigen kijk en omgaan met de wereld)

Zowel individueel als collectief. Als je jezelf aansluit op die 'vernieuwing' en jezelf informeert tav de recentste kennis, kan je je blik verruimen.









Atheïsme:

In het atheïstische denken wordt er van uitgegaan dat de resultaten van de natuurwetenschappen voldoende hebben aangetoond dat er geen kracht buiten de levende en niet-levende natuur ('transcendente kracht') hoeft te bestaan om het ontstaan en bestaan ervan te verklaren. (wikipedia)
Ockham's scheermes: wat met minder kan verklaard worden is beter.

Wat zou het verschil maken of er een God was die de Big Bang/evolutie had veroorzaakt of de Big Bang zoals ze thans gebeurt? NIks.